Son Mucit

Sosyal medyada yaş doğrulama dönemi 1 Kasım’da başlıyor. 15 yaş altına hizmet yasağı getiren düzenleme, 15–17 yaş grubunda gizli hesaplardan reklam kısıtlamalarına kadar kapsamlı değişiklikler öngörüyor. Lebib Yalkın Kıdemli Mevzuat Uzmanı Haluk Paftalı’ya göre platformları, hesap açılış kontrolünün çok ötesine geçen bir dönüşüm bekliyor.

Sosyal medya platformlarında doğum tarihi kutusunu doldurmak, yaş kontrolü için tek başına yeterli olmayacak. 10 Ekim 2026 tarihli ve 33396 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Sosyal Ağ Sağlayıcı Tarafından Çocuklara Özgü Ayrıştırılmış Hizmet Sunulmasına ve Yaş Doğrulamaya İlişkin Yönetmelik, Türkiye’den erişilebilen yerli ve yabancı sosyal ağ sağlayıcılarına yeni yükümlülükler getiriyor. 1 Kasım 2026’da yürürlüğe girecek düzenleme, çocukların erişim koşullarının yanı sıra platformların veri işleme, reklam ve kullanıcı deneyimi tasarımlarını da değiştiriyor.

Lebib Yalkın Kıdemli Mevzuat Uzmanı Haluk Paftalı’nın hazırladığı değerlendirmeye göre yeni sistemin merkezinde, e-Devlet Kapısı üzerinden üretilecek yaş doğrulama belirteci bulunuyor. Paftalı, uyum sürecinin yalnızca bir yazılım entegrasyonu olarak ele alınmaması; ürün, hukuk, kişisel verilerin korunması ve operasyon ekiplerinin birlikte çalışması gerektiğine işaret ediyor.

15 yaş altına ebeveyn onayıyla da hesap açılamayacak

Düzenlemeye göre sosyal ağ sağlayıcıları, 15 yaşını doldurmamış çocuklara hizmet sunamayacak. Hesap açılışında bu yaşın altında olduğu belirlenen kullanıcıların talepleri reddedilecek. Paftalı’nın dikkat çektiği noktalardan biri, bu kurala ebeveyn onayına dayalı bir istisna getirilmemesi. Dolayısıyla ailenin izin vermesi, 15 yaş altındaki bir çocuğun hesap açabilmesi için yeterli olmayacak.

15 yaşını doldurmuş ancak 18 yaşını doldurmamış kullanıcılar ise çocuklara özgü ayrıştırılmış hizmet kapsamında değerlendirilecek. Bu grupta güvenlik ve mahremiyet önlemleri, kullanıcının sonradan etkinleştirmesine bırakılmadan hizmetin başlangıcında uygulanacak.

e-Devlet belirteci neyi gösterecek?

Kullanıcı, e-Devlet Kapısı üzerinden Siber Güvenlik Başkanlığının hizmetine erişerek bir yaş doğrulama belirteci oluşturacak ve bunu sosyal medya platformuna yükleyecek. Platform da belirtecin kaynağını teyit ederek kullanıcıyı uygun yaş grubuna yerleştirecek.

Paftalı’nın değerlendirmesine göre burada kritik unsur, kimlik bilgisi yerine yaş eşiğinin paylaşılması. Belirteç yalnızca kullanıcının 15 yaşını, bu eşiği aşmışsa 18 yaşını doldurup doldurmadığını gösterecek; başka kişisel veri veya sosyal medya kullanıcı adı içermeyecek. Platformların belirteci yaş doğrulaması dışında kullanması da yasak olacak.

Kontrol hesap açılışıyla sınırlı kalmayacak. Hesabın doğrulanan yaş aralığına aykırı kullanıldığına dair makul şüphe oluşursa hesap askıya alınacak; yeniden kullanıma açılması için belirteçle doğrulama gerekecek. Türkiye’de geçici olarak bulunan ve burada yerleşik olmayan kullanıcılar için ise pasaport bilgileriyle oluşturulan istisnai belirteç akışı öngörülüyor.

Gizli hesap, sınırlı mesajlaşma, reklama yeni sınırlar

15–17 yaş grubundaki hesaplar varsayılan olarak gizli olacak; kamuya açık hesap seçeneği sunulamayacak. Takipçi ve takip edilen hesap bilgileri başkalarınca görülemeyecek. Çocuğa yalnızca takip ettiği hesaplar mesaj gönderebilecek ve mesajlarda görüldü bilgisi bulunmayacak.

Telefon rehberi ve benzeri kişi listeleriyle senkronizasyon yapılamayacak. Çocuk hesaplarının takip için önerilmesine ve bu hesaplara başka hesapların takip önerisi olarak sunulmasına da izin verilmeyecek. Canlı yayın açma özelliği ile görsel içerikleri ardışık olarak sunan kaydırma ve benzeri akış arayüzleri bu yaş grubuna sunulamayacak.

Çocuğun davranışlarına göre hesap özelleştirilemeyecek; kişisel verileri profilleme veya kişiselleştirilmiş ticari reklam için kullanılamayacak. Ayrıca profil fotoğrafı, hesap, paylaşım ve görsellerin başkalarınca ekran görüntüsünün alınmasını önleyecek teknik tedbirler gerekecek.

Paftalı’ya göre bu yükümlülükler, platformların çocuk kullanıcılar için ayrı bir ürün deneyimi tasarlamasını gerektiriyor. Büyümeyi ve etkileşimi besleyen bazı özelliklerin devre dışı kalması, reklam modellerini de etkileyecek. Ekran görüntüsünü önleme yükümlülüğü ise özellikle web üzerinden erişimde teknik güçlükler yaratabilecek.

Mevcut hesaplar için son tarih: 31 Mart 2027

Yeni kurallar yalnızca yeni hesap açacak kullanıcıları ilgilendirmiyor. Yürürlükten önce açılmış ve belirteçle doğrulanmamış mevcut hesapların da 31 Mart 2027’ye kadar en az bir kez bu yöntemle doğrulanması gerekiyor. 15 yaşın altında olduğu belirlenen çocukların hesapları bilgi verilerek kapatılacak; 15–17 yaş grubundaki hesaplar ayrıştırılmış hizmete geçirilecek.

Paftalı, milyonlarca mevcut hesabın yeniden doğrulanmasının platformlar açısından önemli bir operasyon yükü ve kullanıcı kaybı riski taşıdığına dikkat çekiyor. Doğrulama adımını tamamlamayan kullanıcılar bulunabileceği için şirketlerin kademeli bilgilendirme ve geçiş süreçleri planlaması önem taşıyor.

Çocukları korurken daha fazla veri toplamamak gerekiyor

Yaş doğrulamasının mahremiyet açısından en önemli sınavı, amacını aşan veri işlemeyi önlemek olacak. Paftalı’ya göre belirteç ve doğrulama sonucu reklam, analitik veya yapay zekâ modeli eğitimi gibi farklı amaçlarla kullanılmamalı. Saklama süreleri belirlenmeli ve platform tarafında yalnızca gerekli yaş grubu bilgisinin tutulması tercih edilmeli.

Paftalı, kullanım sırasındaki şüphe tespitinin davranışsal veya yüz analizine dayanması durumunda yeni veri koruma riskleri doğabileceğine de işaret ediyor. Bu yöntemlerin KVKK’nın ölçülülük ilkesi açısından ayrıca değerlendirilmesi, biyometrik veri işleniyorsa özel nitelikli kişisel verilere ilişkin kuralların dikkate alınması gerekiyor. Çocuklara yönelik aydınlatma metinleri ve kullanım koşulları da onların anlayabileceği sadelikte hazırlanmalı.

Ebeveyn kontrolü platformun sorumluluğunu kaldırmıyor

Platformların sunacağı ebeveyn araçları; hesap ayarlarının kontrolü, ücretli işlemlerde onay ve harcama limiti, kullanım süresinin sınırlandırılması ve konum paylaşımına ilişkin mekanizmaları kapsayacak. Ancak bu araçların varlığı, sosyal ağ sağlayıcısının çocukları koruma yükümlülüğünü ortadan kaldırmayacak.

Paftalı, ebeveyn araçlarının çocuğun mahremiyetini orantısız biçimde ortadan kaldırmaması gerektiğini vurguluyor. Araçlar etkinleştirildiğinde çocuğa bildirim yapılması ve yaklaşımın sürekli gözetim yerine iletişim, öğrenme ve güçlenmeye dayanması öne çıkıyor.

İtirazları yalnızca algoritmalar değerlendiremeyecek

Yaş doğrulama sonucuna, hesabın askıya alınmasına veya kapatılmasına karşı Türkçe, ücretsiz ve erişilebilir bir itiraz mekanizması kurulacak. Başvurular tamamen otomatik sistemlerle sonuçlandırılamayacak; anlamlı bir insan incelemesi yapılacak. İtiraz sonuçlanıncaya kadar hesaba ait içerik ve kişisel veriler silinmeyecek.

Yükümlülüklere uyulmaması durumunda yönetmelik, 5651 sayılı Kanun’un ek 4. maddesindeki yaptırım hükümlerine atıf yapıyor. Paftalı’nın değerlendirmesinde, ilgili kademeli sistem kapsamında küresel cironun yüzde 3’üne kadar idari para cezası, reklam yasağı ve devam eden uyumsuzlukta yargı kararıyla bant genişliğinin daraltılması riskleri hatırlatılıyor. Yönetmeliğe göre yaptırım öncesinde aykırılığın bildirilmesi ve giderilmesi için niteliğine uygun makul süre verilmesi gerekiyor.

Platformlar hazırlığa nereden başlamalı?

Paftalı’ya göre ilk adım, yeni hesap açılışına belirteç doğrulamasını entegre etmek ve 15–17 yaş grubunun gizlilik, mesajlaşma ve reklam ayarlarını düzenlemek. Belirtecin teknik yapısı ve uygulama sürecine ilişkin Başkanlık rehberinin takip edilmesi, insan incelemesi yapabilecek itiraz kapasitesinin kurulması ve mevcut hesapların doğrulanması için takvim hazırlanması da öncelikler arasında.

Şirketlerin her yükümlülük için sorumlu birim belirlemesi, veri koruma değerlendirmelerini yapması, sözleşme ve aydınlatma metinlerini güncellemesi gerekiyor. Paftalı’nın değerlendirmesinde, çocukların korunması ile mahremiyet arasındaki dengenin veri minimizasyonu, amaç sınırlaması ve etkin itiraz hakkıyla kurulabileceği belirtiliyor. Merkezi doğrulamanın devlet tarafında nasıl bir veri izi oluşturacağı ise uygulamada açıklık gerektiren başlıklardan biri olarak öne çıkıyor.

Bu haber, Lebib Yalkın Kıdemli Mevzuat Uzmanı Haluk Paftalı’nın yazılı değerlendirmesinden hazırlanmıştır. Düzenlemenin metnine Millî Eğitim Bakanlığı bünyesindeki resmî kurum sayfasından ulaşılabilir. Ana görsel yapay zekâ ile üretilmiş temsili bir çalışmadır.