Son Mucit

Yeni dünyanın haber portalı

İşe alımda ghostlama: boş ofis koltuğundaki hayalet ve yanıtsız e-posta simgesi

İşe alımda “ghostlama” krizi

Türkiye’de iş arayanların son dönemde sıkça karşılaştığı tuhaf bir tablo var. İş ilanları artıyor ama işe girmek kolaylaşmıyor. İŞKUR verileri de bu çelişkiyi ortaya koyuyor. Şirketler daha fazla pozisyon ilan ediyor gibi görünürken, gerçek işe alımlar aynı yönde hareket etmiyor. Bu makas, işgücü piyasasında giderek daha fazla tartışılan bir kavramı gündeme taşıdı: Hayalet ilanlar. Üstelik sorun sadece bize özgü değil, dünya hayalet ilanlarla mücadeleye başladı.

YAZI: ÜRÜN DİRİER

Hayalet ilanlar, gerçekte o anda doldurulması planlanan bir pozisyon olmadığı halde yayımlanan veya işe alım ihtiyacı ortadan kalkmasına rağmen yayında tutulmaya devam edilen iş ilanlarını ifade ediyor. Kimi şirket gelecekte ihtiyaç duyabileceği çalışanlar için CV havuzu oluşturuyor, kimi piyasadaki yetenek ve ücret seviyesini ölçüyor. Bazıları sürekli ilan yayımlayarak büyüyen şirket görüntüsü vermeyi ya da işveren markasını görünür tutmayı amaçlıyor. Daha tartışmalı örneklerde ise mevcut çalışanlara “yerinize başkası bulunabilir” mesajı vermek için ilan açıldığı öne sürülüyor.

Üstelik mesele birkaç şirketin işe alım pratiğinden ibaret değil. Uluslararası araştırmalar, yayımlanan ilanlarla gerçek işe alımlar arasındaki bağın giderek zayıfladığına işaret ediyor. 2019’da yayımlanan her 10 ilanın yaklaşık sekizi işe alımla sonuçlanırken bugün bu sayı yaklaşık dörde kadar gerilemiş durumda. Bu durum işgücü talebinin olduğundan güçlü görünmesine de neden olabiliyor. Yapay zekâ destekli işe alım sistemlerinin gerçek olmayan ilanlarla beslenmesi ise sorunu başka bir boyuta taşıyor.

Peki şirketler neden gerçekte işe almayacakları pozisyonlar için ilan veriyor? Hayalet ilanlar Türkiye’de işgücü piyasasının gerçek görünümünü ne ölçüde bozuyor? Adayların “başvuruyorum ama kimse dönmüyor” şikayetlerinin arkasında bu uygulamalar olabilir mi?

BÜYÜK ŞİRKETLER DAHA ÇOK HAYALET İLAN YAYINLIYOR

İŞKUR’un Haziran 2026 verilerine göre açık iş sayısı 242 bin 819’a ulaşarak bir önceki yıla göre yüzde 16,7 arttı. Aynı ayda işe yerleştirme sayısı ise 134 bin 374 oldu ve yüzde 7,9 geriledi. İlanlar artarken alımların düşmesi, işgücü piyasasını ilan sayısıyla okumanın yanıltıcı olabileceğini gösteriyor.

Baruch College araştırmasının Glassdoor verileri üzerinde yaptığı analize göre iş ilanlarının yüzde 21’e kadarı hayalet ilan sınıfına giriyor ve bu ilanlar özellikle büyük şirketlerde yoğunlaşıyor. Columbia Law Review analizine göre 2019’da yayımlanan her 10 iş ilanının yaklaşık 8’i işe alımla sonuçlanırken bugün bu sayı yaklaşık 4’e gerilemiş durumda. Açık pozisyon sayısının artması, işverenlerin gerçekten daha fazla kişiyi işe aldığı anlamına gelmiyor.

DÜNYADA HAYALET İLANLARA KARŞI YAPTIRIM DÖNEMİ BAŞLADI

Ocak 2026’da Kanada’nın Ontario eyaletinde yürürlüğe giren düzenleme, ilanın gerçekten boş bir pozisyon için mi yoksa aday havuzu oluşturmak için mi verildiğinin belirtilmesini, ücret bilgisinin paylaşılmasını ve işe alımda yapay zekâ kullanılıyorsa açıklanmasını zorunlu kılıyor. Mülakata giren adaylara en geç 45 gün içinde sonucun bildirilmesi gerekiyor.

New York eyaletinde senatodan geçen yasa tasarısı, işverenlerin ilanlarda gerçek işe alım takvimini veya yalnızca geleceğe yönelik CV topladıklarını açıklamasını öngörüyor. Kurala uymayan işverenlere ihlal başına 2 bin 500 dolardan başlayan ceza öngörülüyor.

Avrupa Birliği genelinde hayalet ilanları doğrudan hedefleyen özel bir düzenleme henüz bulunmuyor. Fransa’da ise mevcut iş kanunu, pozisyonun gerçekten var olup olmadığı veya hâlen açık bulunup bulunmadığı konusunda yanıltıcı ilanları yasaklıyor. İhlaller için bir yıla kadar hapis ve 37 bin 500 avro para cezası söz konusu olabiliyor.

İŞVEREN MARKASI İÇİN GÜVEN RİSKİ

Gilda&Partners Consulting Kurucu Ortağı Jilda Bal, ilan sayısındaki artışın tek başına ekonomik iyileşme göstergesi sayılamayacağını vurguluyor. Türkiye’de işgücü piyasasının uzun süredir yetkinlik uyumsuzluğu üzerinden tartışıldığını, ancak her ilanın arkasında gerçek bir işe alım niyeti bulunmayabileceğini belirtiyor.

Bal’a göre başvurusuna yanıt alamayan aday, bu deneyimi doğrudan kurumla ilişkilendiriyor. Güven bir kez sarsıldığında şirketin gerçek ilanları da inandırıcılığını kaybediyor. Türkiye’de özel bir hayalet ilan düzenlemesi bulunmamasına karşın işverenler mevzuatı beklemeden dolan pozisyonları kapatabilir, gerçek olmayan ilanları kaldırabilir ve sürece giren adaylara makul sürede dönüş yapabilir. Bal, bunların güçlü birer işveren markası yatırımı olduğuna dikkat çekiyor.

İSTİHDAM EĞİLİMLERİNİN DOĞRU OKUNMASINI ZORLAŞTIRIYOR

Youthall Kurucu Ortağı Elis Yılmaz Aykan’a göre hayalet ilanları tek bir nedene bağlamak doğru değil. İşe alım planlarının değişmesi, bütçelerin dondurulması, organizasyonel yeniden yapılanma veya gelecekteki ihtiyaçlar için aday havuzu oluşturulması gibi nedenler söz konusu olabiliyor.

Ancak işe alım niyeti bulunmadığı halde ilanı yayında tutmak farklı bir konu. Şirketler piyasadaki yetenekleri ölçmek, rakiplerin aradığı profilleri izlemek, büyüme mesajı vermek veya işveren markasını görünür tutmak için ilanlardan yararlanabiliyor. Bu uygulamalar adayların zamanını tüketirken gerçek yetenek talebinin anlaşılmasını da zorlaştırıyor.

Aykan, özellikle genç adaylarda “Nasıl olsa kimse geri dönmüyor” algısının güçlendiğini anlatıyor. Çözüm için ilanların açılış tarihi, aktif olup olmadığı ve tahmini kapanış süresinin açıklanmasını öneriyor. Youthall’da 30 günü geçen ilanların otomatik kapandığını, yeniden aktif edilmek istenen ilanların değerlendirildiğini aktarıyor. İşe alım dondurulmuş veya tamamlanmışsa adayın basit bir bilgilendirme alması bile deneyimi iyileştirebilir.

Mevcut çalışanlara alternatif arandığı mesajını vermek amacıyla açılan gerçek olmayan ilanlar ise Aykan’a göre tartışmanın en problemli tarafı. Korkuyla bağlılık yaratılmaya çalışıldığında psikolojik güvenlik zedeleniyor, çalışanlar savunmacı hale gelebiliyor, bilgi paylaşımı azalıyor ve yetenekler başka fırsatlara yönelebiliyor. Çalışanın şirkette kalma nedeni korku değil, güven, adalet ve gelişim fırsatları olmalı.

HAYALET İLANLARLA NASIL MÜCADELE EDİLEBİLİR?

Yenibiriş CEO’su Hasan Rıza Bayar, şirketlerin büyüyor görüntüsü vermek, adayların ücret beklentilerini ölçmek veya geleceğe dönük aday havuzu oluşturmak amacıyla ilan yayımlayabildiğini belirtiyor. Gelecek için aday havuzu oluşturmak tek başına sorun değil; sorun, bunun bugün açık bir pozisyon gibi sunulması.

Bayar’a göre aday özgeçmişini güncelliyor, şirketi araştırıyor, başvuruya ve bazen mülakata hazırlanıyor. Gerçekte işe alım yapılmayacaksa bu emek karşılıksız kalıyor. Şeffaflık için ilan aktif bir pozisyona mı yoksa yetenek havuzuna mı ait, açıkça belirtilmeli; dolan ilanlar kapatılmalı, mülakata girenlere geri dönüş yapılmalı. Uzun süre açık kalan ilanların doğrulanması ve adayların şüpheli ilanları bildirebilmesi de önemli.

Türkiye’de KVKK boyutuna da dikkat çeken Bayar, şirketin geleceğe dönük özgeçmiş topluyorsa amacını adaya açıkça belirtmesi gerektiğini söylüyor. Mevcut çalışanlarda iş güvencesizliği hissi yaratmak amacıyla ilan açılmasını ise sürdürülebilir bir yönetim anlayışı olarak görmüyor. Bu uygulama hem içerideki çalışanı hem dışarıdaki adayı olumsuz etkiliyor.

İLANLARIN ÜÇTE BİRİ İŞE ALIM NİYETİ TAŞIMIYOR

BİS Çözüm Genel Müdür Yardımcısı Gizem Güneşdoğdu, hayalet ilanların münferit bir kötü niyetten çok işgücü piyasasının yapısal sorununa dönüştüğünü değerlendiriyor. Çeşitli uluslararası analizlerde ilanların dörtte biri ile üçte biri arasındaki bölümünün gerçek bir alım niyeti taşımadığına dikkat çekiyor.

Güneşdoğdu nedenleri dört başlıkta topluyor: geleceğe yönelik özgeçmiş biriktirmek, büyüme algısı yaratmak, dolan veya dondurulan pozisyonların ilanlarını kaldırmamak ve piyasadaki ücret beklentilerini test etmek. Teknolojinin ilan yayımlamayı ucuzlatması ve ilanları çok sayıda platforma dağıtmayı kolaylaştırması da bu davranışları besliyor.

En ağır bedeli yeni mezunlar, kadınlar ve uzun süre iş arayanlar ödüyor. Güneşdoğdu, Türkiye’de üniversite mezunlarının ilk işlerine kavuşmasının ortalama 14 ayı bulduğunu, başvuru ve mülakat hazırlıklarının karşılıksız kalmasının motivasyon ve güven kaybı yarattığını aktarıyor. Gerçek olmayan ilanlar açık pozisyon verilerini şişirirken yapay zekâ destekli eşleştirme ve talep tahminlerini de yanıltabiliyor.

TEHDİT ALGISI BAĞLILIK DEĞİL, SAVUNMACI BİR GERİ ÇEKİLME KÜLTÜRÜ ÜRETİR

Gizem Güneşdoğdu, çalışanlara yerlerinin doldurulabileceği mesajını vermek için açılan ilanları etik açıdan hayalet ilanların en savunulamaz biçimi olarak değerlendiriyor. Bu yaklaşım kısa vadede davranış değişikliği yaratsa bile uzun vadede güveni ve çalışan bağlılığını zedeliyor. Kendini değersiz ve her an değiştirilebilir hisseden çalışan daha sıkı çalışmak yerine zihnen kurumdan uzaklaşabiliyor; en yetenekli çalışanların ayrılması hızlanabiliyor.

Güneşdoğdu’ya göre bağlılık korkuyla değil, adalet ve şeffaflıkla inşa ediliyor. Aynı teknoloji doğru kullanıldığında çalışan deneyimini ölçmek, ücretlendirmeyi analiz etmek ve bağlılığı gerçek verilerle güçlendirmek için de kullanılabilir.

“GENÇ ADAYLAR GHOSTLANDIĞINI DÜŞÜNÜYOR”

Kariyer.net CEO’su Fatih Uysal, hayalet ilanların dünya çapında gündemde olduğunu belirtiyor. Araştırmalarda özellikle genç adayların yüzde 50’sinden fazlasının işe alım sürecinde işverenden haber alamadığını, yani “ghostlandığını” düşündüğünü aktarıyor.

Uysal, işverenlerin adaylara geri dönmesi ve mümkünse kişiye özel yanıt vermesi gerektiğini vurguluyor. İşe alım planları ilan yayımlandıktan sonra bütçe, onay veya organizasyonel önceliklerle değişebiliyor. Kariyer.net’in İnsana Saygı Ödülleri’nde şirketlerin 21 günden kısa sürede dönüş yapması ve adaya özel cevaplama oranının yüzde 99’u aşması gibi kriterler kullanılıyor. Sürecin nasıl ilerleyeceğinin açıklanması hem aday hem işveren açısından doğru eşleşmeyi destekliyor.

“İLAN PLATFORMLARINA SORUMLULUK DÜŞÜYOR”

T4 People Analytics Kurucusu Ali Tuncel, her hayalet ilanın bilinçli yanıltma amacı taşımadığını ancak gerçek olmayan bir pozisyonun açıkmış gibi gösterilmesinin sağlıklı olmadığını söylüyor. İlan sayısının yetenek talebi göstergesi olarak kullanılmasının yanıltıcı hale gelebileceğine dikkat çekiyor.

Tuncel’e göre ilanların belirli sürelerde sona ermesi, işverenlerin pozisyonların aktifliğini düzenli teyit etmesi ve kapanan ilanların kaldırılması gerekiyor. Şirketler yalnızca başvuru sayısını değil, hangi ilanın kaç görüşmeye ve kaç işe alıma dönüştüğünü, kapanma sürelerini ve geri dönüş oranlarını da ölçmeli.

“MÜCADELEDE EN ÖNEMLİ UNSUR ŞEFFAFLIK”

Aon Türkiye CHRO’su Selen Özbek Kargın, hayalet ilanların aday güvenini ve işveren markasını doğrudan etkilediğini belirtiyor. Adaylar bir ilanın aktif işe alım için mi yoksa geleceğe dönük aday havuzu için mi açıldığını bilmeli. Kapanan veya beklemeye alınan ilanlar güncellenmeli, görüşme aşamasına gelenlere mutlaka geri dönüş yapılmalı.

Kargın, çalışanlara “yeriniz garanti değil” mesajı vermek için gerçek olmayan ilanlar yayımlanmasına ilişkin yorumlara da değiniyor. Çalışanları elde tutmanın ve performansı artırmanın yolunun tedirginlik yaratmak değil; net beklentiler, düzenli geri bildirim ve gelişim fırsatları sunmak olduğunu vurguluyor.

“İNSANLARI CİDDİ ALMIYOR ALGISI OLUŞUYOR”

24 Saatte İş Kurucu Ortağı Gizem Yasa, adayların yanıtsız başvurularını sosyal medyada, forumlarda ve yakın çevrelerinde paylaştığını anlatıyor. Zamanla şirketin başvurularla ilgilenmediği ve insanları ciddiye almadığı algısı oluşabiliyor. Adaylar hangi şirketin gerçekten işe alım yaptığını da birbirleriyle paylaşıyor.

Yasa, gerçek olmayan pozisyonlar için ilan açılmaması, geleceğe dönük aday havuzunun “genel başvuru” olarak açıkça tanımlanması gerektiğini belirtiyor. Platformların uzun süre açık kalan ve sürekli yenilenen ilanları takip etmesi, işverenlerden doğrulama istemesi ve aktif olmayan ilanları kaldırması da önemli.

“İŞVEREN MARKASINI YETENEK NEZDİNDE GÖRÜNÜR TUTMA İHTİYACI DA VAR”

ManpowerGroup Türkiye Genel Müdürü Feyza Narlı, geleceğe dönük yetenek hattı oluşturmanın meşru ve stratejik bir ihtiyaç olduğunun altını çiziyor. İlan, gerçek ve güncel bir pozisyon olmadığı halde öyle sunulduğunda hayalet ilana dönüşüyor.

ManpowerGroup 2026 Yetenek Açığı Araştırması’na göre Türkiye’de işverenlerin yüzde 78’i ihtiyaç duyduğu yeteneği bulmakta zorlanıyor. İşverenlerin yüzde 18’i yetenek havuzunu genişletmeye, yüzde 14’ü ilan görünürlüğüne yatırımı artırmaya yöneliyor. Narlı, sorunun bu ihtiyaçlarda değil, ilanın gerçek durumunun şeffaf paylaşılmamasında olduğunu söylüyor.

Karşılıksız kalan başvurular adayın zamanını ve motivasyonunu tüketirken işverenin itibarını da zedeliyor. ManpowerGroup Global Yetenek Barometresi’ne göre adayların yüzde 82’si işe alım sürecinde gerçek bir insanla iletişim kurmayı önemsiyor. Bu beklentiyi karşılamayan süreçler şirketlerin nitelikli yeteneklere ulaşmasını da zorlaştırıyor.

Bir Cevap Yazın