Son Mucit

Arşimet Burgusu, yüzer GES, ION Membran ve hidrojen gibi geleceğin kritik enerji alanlarına ve enerji startuplarına yatırım yapan yeni nesil enerji teknolojileri şirketi YEO, şimdiye dek 3 kıtada 30 ülkede 400’den fazla proje gerçekleştirdi. 600’den fazla çalışanı bulunan şirketin yurtiçi ve yurtdışı projelerle birlikte dolaylı istihdam sayısı 2 bine çıkıyor. YEO Teknoloji’nin Kurucu CEO’su Tolunay Yıldız ile hem enerji teknolojileri hem de istihdam tercihleri üzerine bir röportaj yaptım. Yıldız, tek başına iş başarısını yeterli bulmayanlardan. “Çalışma arkadaşlarımızın milli ve manevi etik değerlerimizi sahiplenen kişiler olmalarını bekliyoruz. Yetenek ve karakterin kesişmediği noktada karakteri tercih eden bir firmayız” diyor.

Öncelikle özetle YEO’dan ve neler yaptığınızdan bahseder misiniz? 

YEO Teknoloji Enerji ve Endüstri A.Ş., 2004 yılında kurulduktan sonra gelişerek günümüzde dünyanın önde gelen teknoloji ve mühendislik şirketleri arasında yerini aldı.Yenilenebilir enerji, dijitalleşme, enerji depolama ve hibrit enerji çözümleri gibi dört ana iş kolu üzerine odaklanarak, dekarbonizasyon, desantralizasyon ve dijitalizasyon (3D) alanlarında liderlik iddiası taşıyoruz. Otomasyon ve elektrifikasyon gibi alanlarda teknolojik çözümler sunarak şirketlere çözüm ortağı olarak hizmet veriyoruz. Bugün 30’un üzerinde farklı ülkede önemli projede görev alan bir kurumuz. 10 ülkede sürekli devam eden operasyonlarımız ve ofislerimizle faaliyetlerimizi büyütüyoruz. YEO, mühendislik ve teknoloji çözümleri sunmak üzere güçlü şekilde yoluna devam ederken, geliştirme, yatırım ve teknoloji alanında da güçleniyor. 2030 yılında 1GW kapasiteye ulaşma hedefiyle yatırımcı kimliğimizle de büyümeye devam ediyoruz. Eylül 2021’de Borsa İstanbul’da hisseleri işlem görmeye başlayan YEO, yatırımcıların desteğiyle yenilenebilir enerji ve dijitalleşme gibi alanlarda büyüme hedeflerini sürdürüyor. Enerji, su, petrol ve gaz, madencilik, çimento gibi çeşitli sektörlerde elektrifikasyon, otomasyon ve yenilenebilir enerji çözümleri sunarken, aynı zamanda dijital teknolojiler aracılığıyla karbon emisyonunu azaltmayı ve sürdürülebilir endüstri için çalışmalar yapmayı amaçlıyoruz.

İştirak şirketleriniz neler yapıyor? Özetle anlatabilir misiniz? 

YEO Teknoloji, iştirakleriyle de enerjinin farklı alanlarında çalışmalar yürütüyor. Reap Batarya ile İstanbul’da bir bataryaenerji depolama sistemleri fabrikası için çalışmalarımız sürüyor. Nesnelerin interneti (IoT), endüstriyel üretim yönetim sistemleri ve akıllı makine yönetimi yazılımlarında uzmanlaşan BrandIT’nin de yüzde 51 hissesini satın aldık. İzmir merkezli bir girişim olan Ni-Cat Batarya Teknolojileri’ne de ortağız. Bataryalar için yapay zeka destekli yeni nesil katot üretimi ve Ar-Ge çalışmaları yapan Ni-Cat ile Türkiye’de ve dünyada öncü pozisyona ulaşılmayı hedefliyoruz. Mikrohes isimli iştirakimizle geleceğin çevre dostu yenilenebilir enerji sistemlerini sunuyoruz. Mikrohes’inürettiği Arşimet Burgusu türbiniyle düşük debiye sahip sularda bile enerji üretilebiliyor. Yeşil ve balık dostu olan sistem, bulunduğu bölgenin dengesini bozmayan sıfır karbonlu bir yöntem olarak biliniyor. YEO Teknoloji, 600’ünüzerinde çalışanıyla, sektöründe lider mühendislik çözümleri sunma konusunda kendini kanıtladı. YEO Teknoloji, teknoloji ve mühendislik alanındaki uzmanlığını, yenilikçi yaklaşımlarıyla birleştirerek, enerji ve endüstri alanlarında devrim yaratma yolunda ilerliyor. Daha yaşanabilir bir dünya olduğuna inanıyoruz ve bunun için tüm coğrafyalarda çözüm üretmeye çalışıyoruz. 

Böyle yeni bir alanda hem de 2004 gibi çok erken bir tarihte bu şirketi kurup büyütebilmiş olmanızın altında yatan sebepler neler? Nelere değer verdiğiniz, neleri öncelediğiniz için bu başarıyı yakaladınız?

Girişim dünyasına erken aşamada girebilmemim altında,liseden bu yana teknik alanın içinde bulunmam geliyor.Abilerimin sahip olduğu inşaat firmasında üniversite dönemim boyunca yönetim ve işletme konusunda tecrübe kazandım. Bunun yanında girişimci ruhumla birlikte erken aşamada hissettiğim özgüvenle o yıllardaki endüstri ve otomasyon ihtiyacını görmek girişimci olmaya itti. Yenilenebilir enerji, dijitalleşme ve otomasyon gibi alanlara erken dönemde odaklanarak, sektörde öncü bir konum elde ettik. Sürekli olarak Ar-Ge’ye ve yenilikçi teknolojilere yatırım yaparak, rekabet avantajı sağladık ve müşterilerimize en son çözümleri sunabildik.

YEO’nun şu anki büyüklüğü nedir?

3 kıtada 30’dan fazla ülkede 400’den fazla proje gerçekleştiriyoruz. 2023 itibariyle yatırımlarımızı hızlandırmıştık. YEO, şüzde 100 iştiraki olan Reap Batarya ile İstanbul Tuzla’da BESS (Batarya Enerji Depolama Sistemleri) fabrika yatırımına başladı. Uzun vadeli finansmanı sağlanan proje ile kurulacak fabrikanın üretimi ilk yıl 1 GWh olurken üç yıl içinde 5 GWh’a çıkacak. Reap Batarya’nın ekonomik ve gelişmiş enerji depolama çözümleri, elektrik şebekeleri, yenilenebilir enerji santralleri, endüstriyel, ticari tesisler ve hanelerin enerji dönüşümünü garanti altına alacak.

YEO Teknoloji olarak, 2024 yılında ve orta vadede gündem başlıklarınız neler olacak?

Yüzde 100 iştirakimiz Reap Batarya ile bir fabrika inşa ediyoruz. İstanbul Tuzla’da kurulacak fabrikanın üretimi ilk yıl 1 GWh olurken üç yıl içinde 5 GWh’a çıkacak. Uzun vadeli kredi anlaşmasını imzalayarak, Reap’in batarya enerji depolama sistemleri (BESS) fabrikası için ilk kredi dilimini sağladık. Eylül 2023’te çalışmalarına başlanan ReapBatarya’nın fabrikası 2024 yılının ikinci yarısında seri üretime başlayacak. Avrupa’da da iştirakimiz Defic Globe ile büyüme devam ediyoruz. Ekim ayında Romanya’da 18,5 MWpkapasiteli güneş enerjisi santralini (GES) üretime aldık. Şimdi de İtalya’nın Bressana bölgesinde kurulu gücü 7,4 MWp olan GES projesi yatırımı için çalışmalara başladık. 2024’ün ikinci çeyreğinde faaliyete geçecek olan santralden sonra İtalya Sicilya’da lisanslama süreçleri devam eden 125 MWpkapasiteli iki ayrı projenin daha yatırımına başlamayı planlıyoruz. Yenilenebilir enerjide yatırımcı olarak 2030 yılına kadar 1 GW kapasite hedefliyoruz. Dünyanın farklı coğrafyalarındaki ofislerimiz ve iş yapma kabiliyetimizin yanında yatırımcı kimliğimizle de büyüyoruz. 

Elektrolizörler, yakıt hücreleri ve bataryalar için kritik bileşenlerden olan membran üzerine çalışan ION Membran’a yatırımlarınızı biliyoruz. Bu konuda bahsedermisiniz? 

YEO Teknoloji olarak yeşil hidrojen ve enerji depolama alanında kritik öneme sahip bir ortaklık kurduk. 2023 yılı Kasım ayında yeşil hidrojen elektrolizörleri, yakıt hücreleri ve enerji depolama sistemleri (bataryalar) için membran geliştiren ION Membran Teknolojileri A.Ş.’ye yatırım yaptık. YEO Teknoloji, bu iş birliğiyle yeşil hidrojen ve bataryalı enerji depolama sistemleri için geliştirilecek membran çözümlerine katkı sağlayacak. 2023 yılında faaliyete geçen ION Membran, hidrojen üreten elektrolizörlerden, enerjiye dönüştüren yakıt hücrelerine kadar geniş bir yelpazede çalışıyor. Şirketin membran teknolojileri, maliyeti düşürürken performans ve dayanıklılığı artırarak sektörde çığır açan bir etki yaratıyor. Uluslararası Enerji Ajansı’nın ‘2050’ye Kadar Net Sıfır Küresel Enerji Sektörü için Bir Yol Haritası’ raporuna göre, küresel yeşil hidrojen üretimi 520 Milyon tona (Mt) ulaşacak. ION Membran’ın bu alandaki yenilikçi çözümleri, beklenen bu büyüme potansiyelini daha da artıracak.

Hidrojen yatırımlarınızdan bahseder misiniz? 

Avrupa pazarı için de Almanya’da YEO Hidrojen isimli iştirakimizi kurduk. Hidrojeni geleceğin enerjisi olarak kabul ediyoruz. Türkiye’de yenilenebilir enerji kaynaklı hidrojen enerjisinin desteklendiğini görmekten dolayı mutluluk duyuyoruz. Bu vizyonla biz de geçen yıl Almanya’da YEO Hidrojen isimli bir şirket kurduk. Hem Türkiye hem de Avrupa’da yeşil enerji kaynaklı hidrojen projeleri için çalışıyoruz. 3 kıtada 30 ülkede 400’den fazla proje gerçekleştirdik. Avrupa, Orta Doğu, Orta Asya ve Afrika’da dünyanın her noktasına enerji ve endüstriyel çözümler ulaştırıyoruz. Emisyonların azaltılması ve dekarbonizasyon için yeşil hidrojeni destekleyeceğiz.

Girişim yatırımları da yapıyorsunuz. Ne tür girişimleri önceliyorsunuz ya da destek veriyorsunuz? Şimdiye kadar kaç girişimi ne kadar yatırımla desteklediniz? Yatırım haricinde de farklı destekleriniz var mı?

Girişimciliği çok önemsediğim için 2017’den bu yana farklı proje ve startuplara destek olan ve yatırımlar yapmış bir melek yatırımcıyım. Erken aşamada başlayan bir girişimci olarak Türkiye’deki girişimci ekosisteminin geliştiği, önemli firmaların ortaya çıktığı atmosferde ben de 2017’den itibaren dış girişimlere destek olmaya başladım. 2019 yılında Türkiye’de en çok yatırım yapan 10 melek yatırımcı arasında yer aldım. Büyürken küçülmeye inanıyoruz. İkinci ve üçüncü kuşakların da devam edebilmesi için büyürken küçüleceğiz. Yapay zeka teknolojilerinin ve büyük verinin içinde olduğu geleceğe hitap eden teknolojilere yatırım yapmayı bireysel tarafta önemsiyorum. Bunun için de yatırım yaptığımız sürdürülebilirlik, verimli tarım teknolojileri ve önleyici sağlık benzeri startuplar oldu. Ayrıca şirket olarak da kendi ekosistemimizi güçlendirecek yenilenebilir enerji teknolojileriyle ilgili yatırımları önemsedik. Bu hedefle de YEO olarak enerji alanında geleceğin teknolojilerini geliştiren girişimlere yatırım yaptık. Bunlar arasında Ni-Cat, ION Membran, BrandIT ve Mikrohes bulunuyor. Yatırım yaptığımız şirketlerin unicorn seviyesine çıkmasını hayal ediyoruz.  

BrandIT ile akıllı enerji teknolojilerine yatırım yaptınız burada amacınız nedir?

YEO, nesnelerin interneti (IoT), endüstriyel üretim yönetim sistemleri ve akıllı makine yönetimi yazılımlarında uzmanlaşan BrandIT’nin yüzde 51 hissesini de satın aldı. Bu yatırımla YEO, yapay zeka, büyük veri ve bulut temelli enerji verimliliği, akıllı şebeke & santral yönetimi ve akıllı şehirleri hedef alan özgün çözümler üretecek. YEO, 2 yıl önce İzmir merkezli bir girişim olan Ni-Cat Batarya Teknolojileri’ne de ortak oldu. Bataryalar için yapay zeka destekli yeni nesil katot üretimi ve Ar-Ge çalışmaları yapan Ni-Cat ile Türkiye’de ve dünyada öncü pozisyona ulaşılması hedefleniyor. Üretilen katot, enerji depolama ve elektrikli araçlar için yeni nesil bataryaların üretilmesinde kullanılıyor.

Ayrıca yüzer GES’lerle ilgili çalışmalarınız var detayını anlatır mısınız?

Temiz enerji üretirken suyu koruyan yüzer güneş enerjisi santralleri (GES) için önemli bir adım atıldı. Türkiye’de de bu alanda yatırımların önünü açacak düzenleme teklifi TBMM Sanayi, Ticaret, Enerji, Tabii Kaynaklar, Bilgi ve Teknoloji Komisyonunda kabul edildi. Teklif yasalaştığında içme-kullanma suyu temin edilen rezervuarlar ve sulak alanlar ile Kıyı Kanunu kapsamında kalan kıyı ve sahil şeritleri hariç olmak üzere denizler, baraj gölleri, suni göller ve tabii göllerin Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’nca yenilenebilir enerji kaynak alanı olarak ilan edilen alanlarında imar planı yapılmaksızın yenilenebilir enerji üretim santralleri kurulabilecek. Yüzer güneş enerjisi santralleri (GES) temiz enerji üretirken baraj göletleri gibi durgun suların üzerini kaplayarak buharlaşmayı engelliyor. Yüzer GES teknolojisi, küresel ısınmanın etkilerini artırdığı son yıllarda en çevreci enerji çözümlerinden biri olarak yükseliyor. Her yıl Türkiye’nin de bulunduğu coğrafyada yüksek sıcaklıklarla birlikte barajlardaki binlerce ton su buharlaşarak azalıyor. Yüzer GES’ler ise bu soruna önemli bir çözüm sunuyor. 

Doğayı koruyan ‘Arşimet Burgusu’ isimli bir hidroelektrik santrali teknolojiniz var? Nasıl çalışıyor?

YEO Teknoloji’nin iştiraki olan Mikrohes, tamamen çevre dostu olan yenilenebilir bir enerji sistemi sunuyor. Arşimet Burgusu türbiniyle düşük debi ve düşü olan sularda enerji üretilebiliyor. Doğa ve balık dostu olan sistem, bulunduğu bölgenin dengesini bozmayan sıfır karbonlu bir yöntem olarak bu alanda geleceğin teknolojisi olarak gösteriliyor.  Arşimet Burgusu, ağırlık prensibiyle çalışıyor. Her bölümde oluşan su ağırlığı, burgu miline ve kanatlarına bir döndürme kuvveti uyguluyor ve burgunun dolayısıyla jeneratör milini çevirerek enerji üretmesini sağlıyor. Arşimet burgu sistemi; 0,1-10 (m3/sn) su debisi ve 1-10 (metre) kot farkı olan tüm akarsu ve nehirlere, Hidroelektrik Santral kuyruksuyu ve cansuyukısımlarına, arıtma tesislerinin giriş ve çıkış yapılarına, mevcut bentlere, atıl hidroelektrik santrallere, fabrikaların endüstriyel su soğutma sistemi çıkışlarına ve balık yetiştirme çiftliklerine kurulabiliyor.

Şirketinizde doğrudan ya da dolaylı olarak kaç kişiye istihdam sağlıyorsunuz?

YEO Teknoloji olarak Türkiye’de 600’den fazla kişiye istihdam sağlıyoruz. Yurtiçi ve yurtdışı projelerle birlikte dolaylı istihdam sayımız 2 bine çıkıyor.

Bir yönetici patron olarak çalışanlarınızdan beklediğiniz en önemli özellikler neler? Tabiki işi yapacak yetkinlikte olması haricinde… Kırmızı çizgileriniz ve olmazsa olmazlarınız nelerdir?

Tek başına iş başarısını yeterli bulmuyoruz. Milli ve manevi etik değerlerimizi sahiplenen kişiler olmalarını bekliyoruz. Bizimle birlikte yarınlar için endişelenen, mücadele eden, kaynaklarımızı en verimli şekilde kullanmak için yol alan ve ‘Bizce Mümkün’ sloganıyla hareket eden kişilerle çalışıyoruz. Şeffaflık ve dürüstlüğün önemine inanıyoruz. Sürekli öğrenme felsefesini benimseyen ve kendini geliştirerek ileri taşıma konusunda istekli olanlarla yol yürüyoruz. Çeviklik kavramını benimseyerek hızla dönüşen iş dünyasına hızla adapte olabilençalışanlar olmasına dikkat ediyoruz. 

İnsan kaynağı seçiminde şansa bırakmam dediğiniz neler var?

Kesinlikle mekanik bir seçme ve eleme süreci yürütmek istemiyoruz. Olabildiğince mümkün olan her pozisyon için son görüşmeyi yapma isteği içindeyim. Mümkün olduğu kadar bunu sürdürmek istiyorum. İş görüşmesinde bağın kurulduğunu hissediyorum. Önemsediğimiz değerleri taşıyıp taşımadığını, gelecek beklentilerini anlamaya çalışıyoruz. Karakter ve yetenek eğrisinin ikisinin de kesiştiği yeri yakalamak arzumuz. Ancak yetenek ve karakterin kesişmediği noktada karakteri tercih eden bir firmayız. Yeteneğin bilgiyle ve eğitimlerle geliştirilebileceğini düşünürken gelişmeyen karakterin zarar vereceğini biliyoruz. Duygusal zekanın da çok önemli olduğuna inanıyorum.

Hobileriniz nelerdir?

Spor, yönetim felsefesi, takım oyunu gibi konularda iş hayatında feyz aldığım alanlardan biri. Özellikle basketbol ve futbolu bu yönde takip eden bir yönüm var. Seyahat etmek ve farklı yerler görmek de benim için önemli. Şehrin içinde kaybolmayı, ziyaret ettiğim şehirlerin ikonik yerlerini ziyaret etmeyi severim. 

En sevdiğiniz 3 başucu kitabınız hangileri?

Dört Anlaşma (Don Miguel Ruiz), Simyacı (Paulo Coelho), Asla Yalnız Yeme (Keith Ferrazzi).

Sizce yeni nesil liderlikte en önemli kural ve özellikler nelerdir? Eski nesil liderlikten farklı yönleri nelerdir? 

Açık ve rahat iletişim, duygusal zekayla yönetmek, yeni kuşağı anlayıp dönüşebilmek, çeşitlilik ve kapsayıcı olmak öne çıkan özellikler olmalı. Yeni nesil kendini ifade edebilmek ve kendini değerli hissetmek istiyor. Yeni liderlerin bunu önemsemesi gerekiyor. 

Gençler (genel olarak Z kuşağı) iş hayatında bir liderden ne bekliyor? Eski tip hiyerarşik modeller günümüz iş hayatında nasıl bir dönüşüme uğradı sizce?

Z kuşağı iş hayatında liderden konuşabilmeyi, dikkate alınmayı, değer görmeyi, esnek olmayı, şeffaf olmayı ve kariyer anlamında yol gösterici ortam sağlanmasını bekliyor. 

Sizi bir yönetici ya da bir lider olarak başarılı kılan özellikleriniz neler oldu? Yönetici olmak isteyen gençlere en önemli 3 tavsiyeniz ne olurdu? 

En önemli özelliğin güven olduğunu düşünüyorum. Çocukken de bugün iş yaparken de insanlarla kurduğum ilişkide güven öne çıktı. Benimle yola çıkan kişilerin güvenlerini boşa çıkarmamaya çalıştım. Herkes pes ediyorken ayakta kalmak, motivasyon ve vazgeçmemek iş hayatındaki önemli özellikler olmalı. 

TOLUNAY YILDIZ KİMDİR?

Yıldız Teknik Üniversitesi Elektrik Mühendisliği Bölümü’nden mezun oldu. Ardından Gebze Teknik Üniversitesi’nde MBA programını tamamladı. Maltepe Üniversitesi’nde İktisat doktorası eğitim programına katıldı, bu alandaki eğitimi İstanbul Kültür Üniversitesi İşletme fakültesinde tez aşamasında devam ediyor. 2004 yılında kendi şirketini, YEO Teknoloji’nin temellerini oluşturan endüstriyelotomasyon şirketini bir ortakla birlikte kurdu. O günden bu yana Yönetim Kurulu Başkanı ve CEO görevini sürdürüyor. Türkiye Genç İş İnsanları Derneği (TÜGİAD) Yönetim Kurulu Başkan Yardımcılığı görevini yürütüyor. Ayrıca Türkiye Dış Ekonomik İlişkiler Kurulu’nda (DEİK’in de Birleşik Krallık ve Enerji İş Konseyi Yönetim Kurulu Üyeliği) görev yapıyor.